Tộc ta vẫn còn một việc lớn liên quan đến xây dựng là tôn tạo, nâng cấp Khu Mộ Tổ ở nghĩa địa Gò Khoai, gồm làm mới 21 ngôi mộ Tiên Tổ chung của 4 Phái, đắp vẽ các nhà bia và trang trí bức tường hậu phù. Số tiền tồn quỹ sau lễ khánh thành Nhà thờ đã được 95 triệu... Việc rút kinh nghiệm chống trượt giá trong xây dựng Nhà thờ Tộc là rất cần thiết để việc xây Khu Mộ Tổ sau này cũng đảm bảo chất lượng.

1) Không vị nể, cả tin trong việc xét chỉ định thầu

 

Khi đã tham gia vào Ban xây dựng (BXD), các thành viên mới biết rằng trong việc xây Nhà thờ Tộc có hai mảng lớn là “xây dựng cơ bản” và “đắp vẽ” chứ không phải chỉ có việc xây và trang trí nội thất như khi làm nhà ở. Trong đó, mảng “đắp vẽ” bao gồm những gì, và nó tốn kém ra sao thì chưa ai biết được vì “đời người thường chỉ một lần tham gia Ban xây dựng nhà thờ Tộc”, nên rất dễ bị trượt giá mảng đắp vẽ này. Nhà thờ Tộc ta cũng suýt bị như thế!

Đầu tháng 8/2014, ngay khi kĩ sư Lâm vừa hoàn thành bản vẽ khái quát “tiền đường và hậu tẩm”, anh giám sát trong Ban xây dựng đã mời toàn Ban XD họp để tiến cử một người em của mình, là con rể của bà cô ruột, tên là TQH - một nghệ nhân đã từng trang trí nhiều nhà thờ tộc ở trong và ngoài tỉnh, đề nghị Ban XD xem TQH “như là con cháu trong Tộc, sẽ nhận ở mức giá hữu nghị, chỉ để có việc cho thợ làm trong mùa mưa”, với mức 130 triệu đồng riêng phần đắp vẽ Nhà thờ và Bình phong. (Lúc đó, Ban XD chưa biết liệu có vận động đủ tiền hay không nên chưa hợp đồng đắp vẽ cổng ngỏ và miếu Thổ thần…)

Khi tôi (Văn thư kiêm thủ quỹ) yêu cầu anh TQH làm bảng phân khai chi tiết cụ thể từng phần việc mà nhóm đắp vẽ sẽ làm thì anh ta bảo rằng Ban XD hãy cứ an tâm giao phó hoàn toàn, nhóm “đắp vẽ” sẽ tự biết phải làm những gì, hoặc sẽ làm tất cả những gì mà sau này Ban XD yêu cầu, chứ cần gì bảng kê chi tiết (!?) Sau đó anh ta mời Ban XD đi xem mẫu nhà thờ tộc Đặng ở Phước Mỹ và tộc Nguyễn ở Chợ Gò (Duy Phước) mà nhóm của anh đã đắp vẽ, đồng thời đã khéo “vô thế” Ban XD dự một bữa nhậu do anh ta bao chi (!?).

Vì nhiều người trong Ban XD chưa có hiểu biết gì về mảng “đắp vẽ” này; TQH lại là em rể của một thành viên trong Ban XD giới thiệu… nên sự vị nễ, cả tin và lại còn “mắc quai bữa nhậu” đã dẫn đến một sự hiểu ngầm trong mỗi thành viên Ban XD rằng chắc sẽ giao cho TQH đắp vẽ với mức giá 130 triệu đó. Tôi thầm nghi vấn là chắc “có vấn đề” đằng sau các lời nói và việc làm trên, thấy quỹ vận động của Tộc ta có phần thuận lợi nên dễ có sự “ăn dày”… Là văn thư kiêm thủ quỹ, chắt chiu từng đồng của bà con đóng góp, tôi không an lòng khi phân tích các chi tiết trên…

Trong quá trình đi xem 6 mô hình Nhà thờ để trình chiếu trong Lễ Tế Thu Giáp Ngọ 2014, tôi được biết anh Lê Dân là một người giỏi đắp vẽ theo phong cách lăng tẩm ở Huế, cụ thể là “cẩn” mảnh gốm và thủy tinh theo kiến trúc truyền thống chứ không phải chỉ có “đắp xi măng” và “vẽ màu” như anh TQH. Anh Dân này cũng đã từng vẽ hai bức tranh “Đông & Tây Duy Xuyên” ở Nhà thờ 1992 của Tộc ta, buổi trưa thường lên nghỉ trưa tại nhà tôi.

Tôi bảo anh Dân làm bảng kê chi tiết và “chào giá”, dĩ nhiên là tôi không hé lộ cái giá 130 triệu của TQH cho Lê Dân biết. Anh Dân đã phân khai từng việc cụ thể và chào giá 106 triệu đồng hai phần việc trên.

Nét chữ của anh Lê Dân trong bảng kê chi tiết các hạng mục sẽ đắp vẽ.

 

Lâu nay tôi chỉ biết “Long Lân Quy Phụng”. Nay qua bảng kê chi tiết trên của anh Lê Dân, tôi lần đầu được biết các thuật ngữ như “Rồng võ/ rồng văn/ phù điêu/ nhũ vàng/mặt nguyệt long tuế/lá giao/gia thu/diềm chỉ nước/con xơn/rồng quấn trụ/vân mây/hạc đứng lưng quy/thủ quyển/khóm thùng/rèm đúc/đỉnh lư/long mã…

Nét chữ của anh Lê Dân chào giá (92 triệu + 14 triệu) = 106 triệu

Tôi đem bảng chào giá đó giao cho Trưởng ban XD (...) Anh TQH đã dựa theo bảng phân khai của Lê Dân để viết lại các đề mục gần như “tương tự”, nhưng giá thì thấp hơn anh Dân 1 triệu, còn 105 triệu :  

 

Biết rằng “không nên vị nể”, trong thâm tâm tôi muốn tham mưu Ban XD chỉ định anh Dân vì cả phần “đắp” và phần “vẽ” của anh Dân này đều có chất “truyền thống” hơn ; nhưng rồi tôi cũng phải đồng thuận để Ban XD chỉ định TQH được thi công nhằm tránh “mất lòng” trong nội bộ Ban XD, miễn là đã đạt yêu cầu “chống trượt giá”, giảm được 25 triệu cho việc Tộc.

Khi phát động xây dựng lại Nhà thờ, nhiều người cho rằng đến ngày “hồi công thợ” cũng khó có thể đạt 500 triệu. Nhưng không ngờ trước giờ khởi công mà đã đạt 481 triệu nên dễ nảy sinh tư tưởng cả tin hoặc vụ lợi, có thể dẫn đến “bật đèn xanh”, dù TQH nhấn mạnh “như là con cháu trong Tộc, sẽ nhận ở mức giá hữu nghị, chỉ để có việc cho thợ làm trong mùa mưa” !

 

Từ 130 triệu xuống còn 105 triệu phần đắp vẽ, một con số không chỉ có ý nghĩa về tài chính cho việc Tộc mà còn giúp tôi có thêm kinh nghiệm trong việc tổ chức “chào giá” phần cửa gỗ, cửa sắt và ẩm thực trong lễ khánh thành nhằm tránh trượt giá hoặc kém chất lượng.

2) Nhờ mời “chào giá” phục vụ ẩm thực khánh thành nên đã chọn được dịch vụ nấu ăn ngon lành và giảm được 11 triệu cho Tộc

          Ở Duy Xuyên và Điện Bàn có hai Tộc bị tai tiếng do để xảy ra “ngộ độc thức ăn hàng loạt” trong lễ khánh thành. Tôi tìm hiểu thì biết là do Ban Ẩm thực “bật đèn” cho một số người thân hoặc người “biết” nấu nướng trong thôn xóm tham gia bao thầu phục vụ ẩm thực trong lễ khánh thành…, họ mua nguyên liệu giá rẻ không rõ nguồn gốc, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm nên xảy ra ngộ độc thức ăn, để lại tiếng xấu nhiều năm sau cho gia tộc của họ.

          Thời buổi bây giờ có nhiều tiện ích về thông tin và vận chuyển. Tôi đã từng thấy dịch vụ nấu ăn ở Thăng Bình gửi bảng “chào giá” qua email và đã được chỉ định phục vụ đám cưới hàng trăm mâm ở tận Thanh Khê Đà Nẵng, cách Thăng Bình 60km. Các dịch vụ này có tính chuyên nghiệp cao, mua sắm nguyên liệu ở các chỗ đáng tin cậy, có đầu bếp được đào tạo trường lớp bài bản… Tôi có lưu giữ cạc-vi-dit của các dịch vụ như thế nên từ đầu tháng Chạp Giáp Ngọ 2014 tôi đã gửi đến email của họ mẫu “bảng chào giá” để họ tham gia phục vụ.

Tôi đã gửi mẫu trên cho Trưởng ban khánh thành biết để khi có ai ở địa phương muốn chào giá thì cũng dùng mẫu cho thống nhất, buộc phải niêm lại để tránh “xì giá” trước khi gửi đến địa chỉ của Trưởng ban khánh thành hoặc Trưởng tiểu ban Ẩm thực.

Việc này đúng với quy định trong “Quy chế hoạt động của Ban Khánh thành”, cụ thể là ai cũng có quyền giới thiệu dịch vụ “chào giá”, nhưng chỉ có Trưởng Ban + 3 Phó trưởng ban và 1 kế toán của Ban khánh thành là được quyền mở bì công khai vào một thời điểm ấn định để xét chỉ định dịch vụ ẩm thực.

Do Trưởng tiểu ban Tài chính Ẩm thực không nghiên cứu Quy chế trên nên gây cho nhiều người hiểu nhầm là tôi “dài tay”, “lộng hành” và đòi “giải tán Ban Ẩm thực vì không còn việc gì để làm”?!

Tối 25 tháng Chạp Giáp Ngọ, sau khi quyết định không hoãn khánh thành, các thành viên lãnh đạo đã mở niêm 3 bì, đều chào giá 950.000đ/mâm, trong đó có cô Trần Thị Chiến là con gái trong Tộc nên được Ban lãnh đạo chỉ định ưu tiên phục vụ ẩm thực khánh thành. Đây là một quyết định vội vàng, vì còn 2 tháng nữa mới khánh thành mà đã vội chọn dịch vụ nấu nướng.

          Sau Tết, nhiều dịch vụ khác gửi bảng chào giá đến, trong đó có dịch vụ Dũng Lợi nào đó cam kết tốt hơn mà giá chỉ 850.000đ/mâm, nên Ban lãnh đạo khánh thành phải quyết định “hồi” cô Trần Thị Chiến để chọn Dũng Lợi. Và thực tế 2 ngày khánh thành 21&22/3/2015 cho thấy dịch vụ này phục vụ rất tốt, không ai bị ngộ độc thức ăn và đã làm lợi cho Tộc 11 triệu đồng/110 mâm, do mỗi mâm giảm được 100.000đ. 

 

Quỹ xây dựng thừa được 30.532.600đ ; quỹ khánh thành lấy thu bù chi còn thừa 63.318.000đ. Tổng 2 khoản tồn quỹ # 94 triệu đồng. Đó không chỉ là một con số mà nó còn là hàm chứa nhiều giá trị tinh thần khác.

 3) Lời hứa của HĐGT trong "Thư ngỏ" ngày 24/3/2014 đã được thực hiện một cách gian nan và trọn vẹn

Hứa là việc dễ nhất trong tất cả các việc, nhưng thực hiện cho được lời hứa đó, nhất là trong những việc như “xây dựng nhà thờ Tộc”, là cả một chặng đường gian khổ đấu tranh và trả giá…

Trong “Thư ngỏ” kêu gọi đóng góp xây dựng lại Nhà thờ Tộc gửi bà con ngày 24/3/2014 có một đoạn lời hứa “rất kêu”, gây ấn tượng ban đầu rất mạnh :

Việc Nhà nước là việc có nhiều văn bản quy chế quy phạm chế định việc làm của người thi hành, có sẵn nguồn kinh phí đủ đầy được giao, thế mà trong thực hiện “rờ đâu cũng thấy sai”. Huống hồ gì là việc Tộc, chỉ dựa vào tình cảm, tấm lòng, niềm tự hào, sự nhiệt tâm nhiệt tình… và các quy định chỉ có tính động viên, năn nỉ. Do đó, chỉ dựa vào những giá trị tinh thần gia tộc và dựa hoàn toàn vào “tiền trong túi người khác” để thực hiện lời hứa trên là cả một gánh khó khăn.

Đồng thời, những người chủ chốt trong cuộc còn phải đối mặt với các vấn đề "tế nhị" mà phải nhiều tháng sau ngày khánh thành mới dần dần lí giải được nguyên nhân. Đó là sự “cục bộ Phái” và ý muốn áp đặt khuôn phép tôn giáo của riêng một nhóm nhỏ lên thành quả tín ngưỡng của cả gia Tộc...  

Vì thế, có thể khẳng định rằng "Lời hứa của HĐGT trong "Thư ngỏ" ngày 24/3/2014 đã được thực hiện một cách gian nan và trọn vẹn !" 

4. Việc xây dựng Khu mộ Tổ sau này phải có tính quy hoạch và dự toán tổng thể trước khi kêu gọi đóng góp và thi công

          Nhà thờ Tộc ta được xây dựng theo kiểu “cuốn chiếu”, kinh phí được bao nhiêu thì làm lần bấy nhiêu, dự kiến nếu thiếu nhiều tiền thì chưa xây cổng ngỏ, bờ tường và sân lại sau khánh thành mới làm thêm. Và do “bất ngờ khởi công” cho xong phần nền móng trước mùa lũ lụt nên kĩ sư Lâm chỉ vẽ khái quát các phần cơ bản nhất và chưa dự toán toàn bộ công trình trước ngày khởi công.

Cũng may là bà con đã tích cực đóng góp kinh phí nên ta đã làm toàn bộ trước khánh thành, nhưng do không có tính tổng thể nên các hạng mục hợp đồng riêng lẻ sau này thường bị ép giá cao, vì không ai lại đi hợp đồng nhóm thợ khác đến làm các hạng mục còn lại.

Vì thế, việc tôn tạo nâng cấp Khu Mộ Tổ ở nghĩa địa Gò Khoai, dù đã có số tiền tồn quỹ sau lễ khánh thành Nhà thờ được 95 triệu đồng rồi, nhưng tôi đề nghị HĐGT phải có thiết kế và dự toán tổng thể toàn bộ công trình, thành lập lại Ban Vận động và Xây dựng để có đủ kinh phí trước khi khởi công nhằm tránh bị động và bị ép giá các hạng mục “làm thêm” do đủ tiền.

                                  Văn thư kiêm Thủ quỹ : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.