Trần Lâm 

Xưa nay, mô hình nhà thờ tộc ở địa phương ta thường theo một trong 3 mô-tip “Tiền đê hậu huynh” (tiền đường thấp hậu tẩm cao) ; “Tiền khuynh hậu đê” (tiền đường cao, hậu tẩm thấp) ; và “Tiền hậu bình” (tiền đường và hậu tẩm cao bằng nhau). Có quan niệm cho rằng : "Tiền đê hậu khuynh con cháu thông minh", "Tiền khuynh hậu đê con cháu u mê", cho nên cũng có tộc muốn thoát 2 quan niệm đó bằng cách xây tiền đường và hậu tẩm cao bằng nhau.  Nhưng những năm gần đây, các nhà thờ mới thường xây theo mô hình "Tiền đường cao, hậu tẩm thấp" để có vẻ hiện đại và hoành tráng hơn.          

 

Mô hình nhà thờ "Tiền đê hậu khuynh "

 

 

 

Tiền khuynh hậu đê (hậu tẩm nhỏ, trong vòng tròn màu vàng)  

     

Tiền hậu bình

 Trong xu hướng trở về với tinh hoa kiến trúc dân tộc, Ban Xây dựng đã tham mưu HĐGT mô hình Nhà thờ Tộc Trần Văn với các đặc điểm sau :

a) Hợp nhất 4 mái của tiền đường và hậu tẩm thành 2 mái chung để thoát khỏi sự tranh luận giữa 2 quan niệm đối nghịch : “tiền đê hậu khuynh" >< "tiền khuynh hậu đê”.

b) Kế thừa nét đặc trưng như “cổ lầu, mái cong mũi thuyền, lưỡng long tranh nguyệt,...” trong các công trình kiến trúc cổ của dân tộc tồn tại nhiều thế kỉ qua, tiêu biểu như Đình Bảng, Đình Chu Quyến (Bắc Ninh), Văn miếu Hà Nội, Quốc Tử giám Huế, Cung điện ở kinh thành Huế, Văn miếu Trấn Biên (Đồng Nai).

         Nhà thờ Tộc Trần Văn       

      Đình Phương

                                          

Đình cổ Bắc bộ  

   

Quốc tử giám Huế

 

    Văn miếu Trấn Biên (Đồng Nai)

 Đặc biệt, mô hình Nhà thờ Tộc Trần Văn – Xuyên Tây phảng phất kiến trúc Đền An Sinh (Quảng Ninh) - nơi thờ các vị Hoàng đế nhà Trần 

Đền An Sinh (xưa kia còn gọi là Điện An Sinh) toạ lạc trên một đồi đất thoai thoải giữa vùng địa linh ở thôn Trại Lốc, xã An Sinh, huyện Đông Triều. Phía sau Đền là lăng miếu các vị vua nhà Trần.

 Mô hình Nhà thờ Tộc Trần Văn cũng kế thừa đặc trưng kiến trúc ở khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc - một trong 24 di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Quần thể di tích này thuộc địa bàn thị xã Chí Linh tỉnh Hải Dương. Nơi đây gồm quần thể các di tích lịch sử liên quan đến những chiến công lẫy lừng trong ba lần quân dân thời Trần đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ XIII.

 

         Theo các nhà nghiên cứu, mỗi tôn giáo như Thiên Chúa, Tin Lành, Cao Đài, Hồi giáo... thường có một mô hình “Nhà thờ, giáo đường, thánh thất, thánh đường” riêng, nhìn là biết của tôn giáo nào. (*) 

        Còn Nhà thờ Tộc Trần Văn của chúng ta thuộc lĩnh vực tín ngưỡng truyền thống dân tộc cho nên chúng ta khai thác và kế thừa tinh hoa của các công trình kiến trúc cổ của dân tộc VN như các hình ảnh minh họa trên đây, nhất là các đền, miếu thờ các Vua Trần, kết hợp với kĩ thuật xây dựng hiện đại để Nhà thờ Tộc của chúng ta có tính bản sắc riêng, cũng là lẽ tự nhiên vậy.

                                                                                   Trần Lâm

(*) Trong thời đại "giao thoa văn hóa" hiện nay, nhiều ngôi chùa và từ đường cũng kế thừa kiến trúc cổ của dân tộc như "góc mái cong, cổ lầu..." như các đình, đền, lăng, văn miếu nêu trên. A kế thừa DÂN TỘC , B cũng kế thừa DÂN TỘC nên A & B hao hao giống nhau chứ không nên nói A & B sao chép mẫu của nhau. TL.